Pałac w Pełkiniach

Penetrując kolejne zakątki Podkarpacia nie trudno trafić na pamiątki dawnych czasów. Do mniej znanych miejsc należy pałac w Pełkiniach koło Jarosławia. To jeden z ostatnich w regionie tak dobrze zachowanych zespołów rezydencjonalny. Na terenie otaczającego pałac parku krajobrazowego spotkać można nie tylko pomniki przyrody, ale również chronione gatunki flory.

Pełkinie w XV wieku należały do Spytka III z Jarosławia. Następnie wielokrotnie zmieniały właścicieli. Tamtejsze dobra należały m.in. do Łysakowskich, Ostrorogów, Lubomirskich i Sanguszków. Za sprawą tych ostatnich na początku XVIII wieku zbudowany powstaje tam pałac.

W 1753 Pełknie stają się własnością Czartoryskich, którzy stopniowo zmieniają charakter pałacu.

Dobudowują boczne skrzydła, wyposażają w parkiety i kominki przewiezione z ich wiedeńskiej rezydencji. Pałac nabrał stylu eklektyzmu szwajcarskiego, zyskał m.in. nowe tarasy, wieżyczki i ganeczki. Poszerzony zostaje również okoliczny park, w którym pojawia się wiele niespotykanych na ziemiach polskich drzew.

Najwięcej prac przeprowadza Witold Czartoryskich, znany dendrolog i miłośnik koni. To właśnie on, pod koniec XIX wieku jako pierwszy przedstawiciel rodu zamieszkuje w Pełkiniach na stałe. Znaczną część prac remontowych udaje mu się zakończyć jeszcze przed wybuchem I wojny światowej.

Podczas II wojny światowej okupanci rabują wyposażenie, niszczą bibliotekę, pamiątki i obrazy. Ocalona zostaje jedynie niewielka część zbiorów. W wyniku reformy rolnej Czartoryskim zostaje odebrany pałac w Pełkiniach. Od 1945 roku należy on do skarbu państwa. Przez wiele lat mieścił się tam Dom Pomocy Społecznej. W 2012 roku pałac powrócił w ręce spadkobierców prawowitych właścicieli, którzy rozpoczęli działania na rzecz przywrócenia majątkowi dawnej świetności.

Pałac otocza niezwykłej urody park liczący około 30 hektarów. Składają się na niego m.in. stawy, liczne wąwozy i lessowe skarpy, urokliwe doliny i malownicze łąki. Urodę miejsca potęguje różnorodna roślinność. Poszycie części leśnej tworzy m.in. zawilec gajowy i konwalia majowa. Spotkać tam można nawet pochodzący z Azji śniadek zwisły. Do tego okazałe drzewa wśród nich buki pospolite, cisy i sosny limby.

Pełkinie położone są w Dolinie Dolnego Sanu, kilka kilometrów od 20-tysięcznego Jarosławia, coraz chętniej odwiedzanego przez turystów. Jarosław zaskakuje przepięknym rynkiem, licznymi starymi kamienicami, kolegiatą pod wezwaniem Bożego Ciało oraz synagogami. Przez Pełkinie przebiega droga z Przemyśla do Sandomierza, przy której położony jest pałac wraz z kompleksem parkowym. W wiosce znajduje się również kościół pw. Najświętszej Marii Panny, który do 1945 był cerkwią. Z kolei 16 kilometrów na północ od Pełkiń, położona jest Sieniawa z pałacem Czartoryskich, przez lata będącym siedzibą rodu. Dziś to wysokiej klasy hotel należący do skarbu państwa. Roszczeń do tej nieruchomości zrzekła się rodzina Czartoryskich.

Artykuł powstał we współpracy z Fundacją XX. Czartoryskich.