Małopolskie świątynie – perły architektury z drewna wyciosane

Trwają. Od wieków. Zachwycają idealnymi proporcjami, maestrią wykonania, snycerką oraz doskonałością wpisania w krajobraz. Wzniesione je na chwałę Boga i ku pokrzepieniu serc ludzkich. Skrywają skarby ludzkich dusz oraz bezcenne, choć często bardzo proste, dzieła sztuki.

Najcenniejsze i najpiękniejsze z nich, a jest ich 255, trafiły na Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce. Odnajdziemy na nim jednak nie tylko malownicze kościoły i cerkwie, eleganckie dwory, piękne wille i proste wiejskie chałupy, pojedyncze dzwonnice i spichlerze, ale też rozległe skanseny.
Osiem świątyń z tej listy tak bardzo zauroczyło międzynarodowych ekspertów, że trafiły na prestiżową Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Niezapomniane dzieła nieznanych mistrzów

Gdzie zatem odnajdziemy arcydzieła mistrzów topora, dłuta i pędzla? Te najcenniejsze – w Binarowej, Dębnie Podhalańskim, Lipnicy Murowanej, Sękowej, ale również w Brunarach Wyżnych, Kwiatoniu, Owczarach oraz Powroźniku. To kościoły i cerkwie.

Binarowa

„Harmonijne połączenie walorów historycznych, architektonicznych i artystycznych” – tak brzmiało uzasadnienie wpisu na listę UNESCO późnogotyckiego kościoła św. Michała Archanioła w Binarowej. Eksperci docenili również malarski kunszt wykończenia wnętrza, podkreślając, że w świątyni znajduje się „najcenniejsza polichromia spośród wszystkich drewnianych kościołów Małopolski”. Odnajdziemy tutaj też słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, sporą gromadę aniołów, unikatowe sceny Męki Pańskiej, Sądu Ostatecznego, a także dobrego umierania. Jest też piękny widok dawnego Biecza.

Dębno Podhalańskie

Świetnej roboty późnogotycki tryptyk w ołtarzu głównym, idealnie wycyzelowana grupa Ukrzyżowania z krucyfiksem z XV stulecia na belce tęczowej oraz niepozorne cymbałki z podobnego czasu, a także zachwycająca polichromia – oto największe skarby kościoła poświęconego św. Michałowi Archaniołowi w Dębnie Podhalańskim, wzniesionego najpewniej około 1490 roku. Miejsce znalazła tu również chorągiew z 1683 roku, będącą darem – według legendy – powracającego spod Wiednia Jana III Sobieskiego. I można tylko dodać, że kościół ten wystawili – jak głosi kolejna piękna opowieść – zbójnicy, którym ukazał się na pobliskim dębie święty Michał.

Lipnica Murowana

Kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej miał stać już w XII stuleciu, zajmując miejsce pogańskiej gontyny. Czy to jednak prawda? Tego nikt do końca nie jest pewien. Ten, który możemy obecnie podziwiać, to dzieło z końca XV wieku, a pamiątką po pogańskiej gontynie ma być słynny, wspierający ołtarz słup Światowida. We wnętrzu odkryjemy przepiękne malowidła – sceny Ostatniej Wieczerzy, Męki Pańskiej, Ukrzyżowania, Sądu Ostatecznego. Warto również zwrócić uwagę na bardzo rzadki feretron procesyjny oraz unikatowy pozytyw szkatulny. Tu każdy detal jest fascynujący i wart dogłębnego przestudiowania.

Sękowa

Znakiem rozpoznawczym świątyni poświęconej św.św. Filipowi i Jakubowi w Sękowej jest wspaniały, pobity gontem dach, spływający łagodnie prawie do samej ziemi. Jej wyposażenie jest dość skromne i proste, gdyż kościół podczas I wojny światowej praktycznie został rozebrany przez austriackich żołnierzy. Deski i belki trafiły do ognia lub okopów, a w środku urządzono stajnię.

Brunary

Za to unikatowa trójdzielna cerkiew zachodnio-łemkowska św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych na pewno nas zauroczy pięknymi polichromiami z XVIII i XIX stulecia, a także barokowym ikonostasem.

Kwiatoń

Elegancką, jedną z najpiękniejszych drewnianych cerkwi w Europie, wzniesioną w Kwiatoniu, opiekuje się św. Paraskewia. Uchodzi ona za idealny przykład świątyni trójdzielnej, wzniesionej w stylu północno-zachodnim. W środku olbrzymie wrażenie robi polichromia oraz piękny ikonostas.

Owczary

Owczary szczycą się z kolei łemkowską cerkwią pod wezwaniem Opieki Bogurodzicy Najświętszej Marii Panny. W świątyni wzniesionej w XVII wieku również odnajdziemy piękny ikonostas, a także polichromie oraz ikony pisane ręką mistrzów.

Powroźnik

To jednak w Powroźniku, w cerkwi św. Jakuba Apostoła, spotkanie wyznaczyli sobie Bóg Ojciec, Syn Boży, Duch Święty, Matka Chrystusa, Mojżesz i Abraham oraz mieszkańcy Jerozolimy. Ów cud dawnego malarstwa, dzieło mistrzów z XVII stulecia, odnajdziemy w niewielkiej zakrystii.

Warto jednak pamiętać, że w Małopolsce pełno jest innych, równie pięknych świątyń. Może kiedyś na prestiżowej liście UNESCO ujrzymy kościoły św. Piotra i Pawła w Lachowicach czy św. Jana Chrzciciela w Orawce.

Dwory, wille, skanseny…

Na Szlaku Architektury Drewnianej odnajdziemy jednak nie tylko świątynie. Odkryjemy na nim także malownicze dwory w Łopusznej i Laskowej, urodziwe wille w Krynicy-Zdroju i Zakopanem, zabudowę Lanckorony, Ojcowa, Starego Sącza i Chochołowa, a także skanseny w Zalipiu, Wygiełzowie, Nowym Sączu, Sidzinie, Zubrzycy Górnej, Szymbarku i Jurgowie.

Materiał partnera