Brakuje kadr dla rozwijającej się turystyki. Nowa rada sektorowa ma przygotować sektor na milion miejsc pracy

Kadry, dopasowanie edukacji do potrzeb przedsiębiorców, kwalifikacje oraz współpraca biznesu z systemem kształcenia – to najważniejsze obszary, którymi ma zajmować się nowa Sektorowa Rada ds. Kompetencji w Turystyce. Jej inauguracyjne posiedzenie odbyło się w siedzibie Polskiej Organizacji Turystycznej. Rada ma działać do końca 2029 roku.

Sektorowe rady ds. kompetencji mają służyć lepszemu dopasowaniu systemu edukacji do potrzeb gospodarki oraz budowaniu kompetencji odpowiadających na realne potrzeby poszczególnych branż. W przypadku turystyki wyzwanie jest szczególnie duże. Podczas inauguracji przywołano dane mówiące o zatrudnieniu w sektorze na poziomie około 760 tys. osób oraz prognozie wzrostu do blisko miliona miejsc pracy w 2035 roku.

Liderem projektu nowej Sektorowej Rady ds. Kompetencji w Turystyce jest Forum Turystyki Regionów, którego prezesem jest Marek Migdal, członek rady. Partnerami projektu są Związek Pracodawców Turystyki Lewiatan oraz Izba Turystyki RP. Projekt obejmuje całą Polskę i jest realizowany od 1 listopada 2025 roku do 31 grudnia 2029 roku.

Kadry jednym z najważniejszych wyzwań

Kwestia kadr była jednym z głównych tematów inauguracji. Jak podkreślano, pracownik bezpośrednio obsługujący turystę ma wpływ na ocenę całego pobytu. Tymczasem problemy kadrowe dotyczą wielu części sektora.

Jednym z przykładów prac nad dostosowaniem kompetencji do potrzeb sektora jest propozycja utworzenia zawodu informatora turystycznego, o której mówiono podczas inauguracji rady. Informator jest często pierwszą osobą, z którą kontaktuje się turysta przyjeżdżający do miasta, atrakcji czy regionu. Jakość przekazywanej przez niego informacji może mieć wpływ na odbiór całego pobytu.

Nowa rada ma zajmować się także zmianami technologicznymi, w tym wpływem sztucznej inteligencji na kompetencje potrzebne w turystyce. Chodzi zarówno o identyfikowanie nowych kwalifikacji, jak i podnoszenie kompetencji osób już pracujących w sektorze.

Ireneusz Raś: potrzebne są konkretne rozwiązania

W inauguracji uczestniczył Ireneusz Raś, sekretarz stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki. Wiceminister zwrócił uwagę na skalę wyzwania stojącego przed sektorem. Podczas spotkania przywołano dane mówiące o zatrudnieniu w turystyce na poziomie około 760 tys. osób oraz prognozie wzrostu do blisko miliona miejsc pracy w 2035 roku.

Raś podkreślał, że tak dynamiczny wzrost oznacza konieczność nie tylko przygotowania nowych pracowników, ale również utrzymania obecnych kadr w sektorze. Oficjalne dane resortu przedstawiane w czerwcu 2026 roku mówiły natomiast o blisko 637 tys. miejsc pracy powiązanych z turystyką, dlatego liczby przywołane podczas inauguracji należy traktować jako dane wykorzystane w prezentacji dotyczącej przyszłego zapotrzebowania sektora.

Wiceminister apelował przede wszystkim o praktyczne podejście do pracy rady. Jego zdaniem nie chodzi o tworzenie kolejnych ogólnych dokumentów, które później pozostaną na półce, lecz o wskazywanie konkretnych problemów i rozwiązań, które mogą zostać wykorzystane przez sektor. Zwracał także uwagę na potrzebę koordynacji działań różnych gremiów i projektów dotyczących turystyki. Poszczególne inicjatywy powinny być ze sobą powiązane, a nie funkcjonować jako niezależne przedsięwzięcia.

Rada i Branżowe Centrum Umiejętności mają działać razem

Potrzebę koordynacji podkreślali również przedstawiciele organizatorów projektu. Forum Turystyki Regionów jest liderem zarówno projektu dotyczącego Sektorowej Rady ds. Kompetencji, jak i Branżowego Centrum Umiejętności w obszarze turystyki. Założeniem jest wzajemne uzupełnianie się obu przedsięwzięć. Jak podkreślano podczas spotkania, rada i BCU powinny działać jak „system naczyń połączonych”, tak aby wyniki badań, rekomendacje i działania edukacyjne mogły być wykorzystywane w różnych obszarach.

W pierwszej części kadencji zaplanowano powołanie komitetu sterującego oraz pierwszego zespołu roboczego odpowiedzialnego za przygotowanie rekomendacji. Organizatorzy zapowiedzieli również stworzenie systemu komunikacji z członkami rady.

Osiem lat doświadczeń poprzedniej rady

Podczas spotkania przedstawiono także dorobek poprzedniej Sektorowej Rady ds. Kompetencji. Rada powstała w 2016 roku i funkcjonowała do 2024 roku w ramach projektu współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego. Jej zadaniem było zwiększanie wiedzy o potrzebach kwalifikacyjno-zawodowych sektora. Poprzedni projekt był realizowany przez Związek Pracodawców Turystyki Lewiatan wraz z partnerami, w tym Szkołą Główną Handlową.

Jednym z najważniejszych rezultatów jej pracy było opracowanie Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla turystyki, opublikowanej po raz pierwszy w 2017 roku. Założeniem było przełożenie zapisów Polskiej Ramy Kwalifikacji na język konkretnych branż. Jak wyjaśniano podczas prezentacji, turystyka nie jest bowiem jednorodnym sektorem. Innych kompetencji potrzebuje organizator turystyki, innych hotelarz czy gastronom, a jeszcze innych pilot lub przewodnik.

Dlatego sektorową ramę opracowano jako zestaw rozwiązań dla poszczególnych obszarów. W pierwszej kolejności objęto nią organizację turystyki, pilotaż i przewodnictwo, animację czasu wolnego oraz hotelarstwo i gastronomię. Istotne było również to, że ramy tworzyli eksperci wywodzący się bezpośrednio z poszczególnych branż. Projekt prowadziła Szkoła Główna Handlowa, a ekspertów wskazywały izby gospodarcze i reprezentacje branżowe.

Badania pokazały lukę w danych

Poprzednia rada prowadziła badania dotyczące rynku pracy i potrzeb kompetencyjnych przedsiębiorców. Analizowano dostępne źródła danych, m.in. badania GUS, rachunek satelitarny turystyki, Barometr Zawodów oraz Bilans Kapitału Ludzkiego. Problemem okazał się brak danych odpowiadających dokładnie na pytania dotyczące kwalifikacji i kompetencji potrzebnych przedsiębiorcom turystycznym.

Barometr Zawodów dostarczał informacji o zawodach, ale nie pozwalał w wystarczającym stopniu analizować kwalifikacji. Próbowano również zainteresować GUS rozszerzeniem zakresu badań, jednak bez powodzenia. W rezultacie przeprowadzono badania Bilansu Kapitału Ludzkiego – osobno dla całego sektora i dla poszczególnych branż. Ich wyniki pozwoliły uzupełnić istniejące luki badawcze i określić zmiany w zakresie potrzeb kompetencyjnych przedsiębiorców.

Edukacja i biznes nadal mówią różnymi językami

Drugim ważnym obszarem była edukacja. Rada analizowała, kto kształci kadry dla turystyki oraz czy kształcenie formalne i pozaformalne odpowiada potrzebom przedsiębiorstw. Badano również współpracę szkół z pracodawcami. Wśród jej form znalazły się praktyki, staże, klasy patronackie, praktyczna nauka zawodu, warsztaty, organizacja egzaminów, doskonalenie nauczycieli i doradztwo zawodowe. Wnioski były bardzo zróżnicowane.

Część szkół od lat współpracuje z przedsiębiorcami i obie strony dobrze oceniają efekty. W innych przypadkach współpraca praktycznie nie istnieje. Przedsiębiorcy wskazywali na skomplikowane procedury, różne oczekiwania obu stron, brak rozwiązań systemowych i wcześniejsze złe doświadczenia ze stażystami. Problemem jest także różnica perspektyw: przedsiębiorca potrzebuje kompetentnego pracownika często natychmiast, podczas gdy system edukacji przygotowuje do zawodu w perspektywie kilkuletniej.

Program praktyk to jeszcze nie praktyka

Jednym z istotnych wniosków z poprzedniej kadencji było rozróżnienie pomiędzy formalnym przygotowaniem programu praktyk a jego rzeczywistą realizacją. Sam dokument nie gwarantuje bowiem, że praktyka będzie odpowiadała potrzebom przedsiębiorstwa i ucznia.

W tym kontekście wskazano poradnik „Wykorzystanie SRK do wsparcia stażów i praktyk zawodowych w hotelach i biurach podróży”, który może być wykorzystywany również przez nową radę. Poprzednia rada próbowała także wykorzystywać narzędzia cyfrowe do łączenia przedsiębiorców i edukacji. Przykładem była platforma Bank Praktyk Krajowych, umożliwiająca firmom zgłaszanie zapotrzebowania na stażystów i praktykantów. Rozwiązanie nie przetrwało jednak zakończenia finansowania projektu.

Nie wszystkie rekomendacje udało się wdrożyć

Poprzednia rada opiniowała kwalifikacje, zgłaszała propozycje nowych kwalifikacji i uczestniczyła we wdrażaniu sektorowej ramy kwalifikacji, m.in. w hotelarstwie i biurach podróży. Jednym z bardziej trwałych efektów jej działalności jest Olimpiada Umiejętności Hotelarskich, która doczekała się dziewiątej edycji i cieszy się dużym zainteresowaniem szkół. W tym roku, jak podano podczas spotkania, wzięło w niej udział ponad 3 tys. uczniów szkół hotelarsko-gastronomicznych.

Jednocześnie doświadczenia poprzedniej kadencji pokazują, że między opracowaniem rekomendacji a ich wdrożeniem istnieje duża luka. Rada może wskazywać rozwiązania, ale ich realizacja wymaga zaangażowania przedsiębiorców, edukacji i administracji.

Nowa rada: mniej teorii, więcej praktyki

Właśnie dlatego od nowej rady oczekuje się przede wszystkim konkretnych efektów. Jej zadaniem będzie nie tylko diagnozowanie problemów, ale także wskazywanie sposobów ich rozwiązania i wspieranie wdrażania rekomendacji. To szczególnie istotne w sytuacji, gdy turystyka mierzy się jednocześnie z niedoborem pracowników, koniecznością podnoszenia kwalifikacji obecnych kadr, rozwojem sztucznej inteligencji i zmianami modelu kształcenia. Podczas inauguracji zwracano uwagę, że rada powinna koncentrować się na praktycznych rozwiązaniach i wykorzystywać doświadczenie zarówno ekspertów akademickich, jak i przedstawicieli przedsiębiorstw. Wiceminister Ireneusz Raś zachęcał członków rady do formułowania konkretnych propozycji dla sektora, które mogłyby stać się przedmiotem dalszej dyskusji z administracją publiczną.

Skład Sektorowej Rady ds. Kompetencji w Turystyce

W skład rady wchodzą: dr Dominik Borek, dr Robert Brudnicki, Marek Ciechanowski, Marta Gańska, prof. Piotr Gryszel, Jan Korsak, Józef Ratajski, Jacek Wiesław Wadłowski, prof. Zygmunt Grochowicz, Roman Mandyna, Marek Migdal, prof. Dariusz Jacek Olszewski, dr Karina Przybyło-Kisielewska, Małgorzata Rapa, Izabela Gajka, Izabela Stelmańska, Andrzej Wiesław Szymański, Maciej Tauber, dr Elżbieta Wąsowicz-Zaborek oraz Joanna Węglarczyk.