Arsenał w Grazu – największa kolekcja militariów na świecie

18 sierpnia 2022

Gdyby dawny Arsenał w Grazu przenieść w czasie do XVII wieku, zgromadzone w nim militaria pozwoliłyby dobrze uzbroić kilkunastotysięczną armię. W stolicy Styrii w znajduje się największa kolekcja militariów na świecie – ponad 32 tysiące eksponatów.

Na przełomie XV i XVI wieku stolica Styrii, Graz był ważnym punktem w łańcuchu miast obronnych mających strzec Austrię przed zakusami Imperium Osmańskiego.
Gromadzono więc w mieście dostateczną liczbę broni służącą ewentualnym obrońcom. Pierwszy inwentarz broni w Grazu zachowany do dzisiaj pochodzi z 1557 roku – znalazło się w nim 19 400 sztuk broni. Dziesięć lat później ustanowiono stanowisko płatnerza styryjskiego, który czuwał nad regularnym zaopatrywaniem zbrojowni w uzbrojenie. Do roku 1629 w podziemiach domów wokół parlamentu i w szopach zgromadzono ponad 85 tysięcy zbroi i uzbrojenia. Postanowiono zebrać całą broń w jednym, stosownym do tego miejscu i zbudować w tym celu zbrojownię z prawdziwego zdarzenia.

Zbrojownia potrzebna i niepotrzebna

Zbrojownia Styryjska w stolicy landu – Grazu, została wybudowana w latach od 1642-1644 przez włoskiego architekta z Tyrolu Antonio Solara. Przenoszenie zapasów broni zakończono w 1647 roku.

Po traktacie pokojowym w Karłowicach w 1699, który zakończył długotrwałą wojnę Turcji z Ligą Świętą (w jej skład wchodziła również Rzeczpospolita), Imperium Otomańskie straciło na rzecz Austrii dużą część Węgier i Chorwację. Styria straciła zaś swoje militarnw znaczenie jako graniczna prowincja. Tymczasem w Arsenale w Grazu zgromadzono już ponad 185 tysięcy sztuk ekwipunku wojskowego.
W 1749 roku cesarzowa Maria Teresa zamknięto zbrojownię, ale pozostawiono zbiory dawnej broni – głownie wskutek nacisków arystokracji i szlachty styryjskiej, dla której broń ta stanowiła sentymentalną wartość. Arsenał choć przebudowywany, był zamknięty. Gruntowny remont zaplanowano na 1807 rok, ale zabrakło na niego pieniędzy.

Arsenał jako muzeum

Dopiero w 1879 roku podjęto próbę uporządkowania kolekcji broni, ekspozycję zorganizowali dr Fritz Pichler i hrabia Franz Meran. W 1882 roku budynek arsenału został udostępniony zwiedzającym, a po dziesięciu latach włączony do kompleksu Muzeum Uniwersalnego Joanneum.

Podczas I wojny światowej dużą część eksponatów została sprzedana przed władze Styrii. Zaś podczas II wojny światowej zbiory zostały przeniesione do trzech zamków styryjskich a po zakończeniu działań wojennych sprowadzone z powrotem
W kwietniu 1946 roku Zbrojownia Styryjska została ponownie otwarta

Obecnie rocznie zwiedza ją ok. 55 tysięcy osób. Arsenał posiada największą kolekcję militariów na świecie, zgromadzono w niej ponad 32 tysiące eksponatów.

Gratka dla fanów militariów

Budynek Arsenał stoi przy najbardziej reprezentacyjnej ulicy Grazu – Herrengasse.
Fasada wyróżnia się zdobieniami zdradzającymi co mieściło się za nią przed wiekami. Naczelne na potężnym portalu autorstwa projektanta całego gmachu, zajmuje godło Styrii – srebrna pantera ziejąca czerwonym ogniem. Nad nim napis ANNO DOMINI MDCXXXXIV
Pod nim widnieje pięć herbów członków stanów prowincjonalnych fundatorów arsenału.
Po bokach stoją dwie barokowe rzeźby, których autorem jest Giovanni Mamolo, przedstawiające Bellonę (bogini wojny i sztuki) oraz Marsa (boga wojny).

Budynek zaprojektowany został nie na cele muzealne, tylko by w maksymalny sposób wykorzystać przestrzenie na zgromadzenie broni i wyposażenia. I wnętrze wygląda prawdopodobnie tak, jak wyglądało przed wiekami. Zupełnie czego innego spodziewają się odwiedzający, przyzwyczajeni do militarnych muzeów z uporządkowanymi zbiorami.

Kolekcja w Arsenale tutejszym musi robić wrażenie nie tylko na miłośników militariów. Jednak sposób prezentacji budzi jednak wątpliwości. Eksponaty nie są w żaden sposób opisane, ich nagromadzenie zaś przytłacza widza. Chociaż z drugiej strony tak prawdopodobnie powinno wyglądać wnętrze arsenału – setki, tysiące szabli, karabinów i pistoletów wiszących ciasno, jedno obok drugiego. Na najniższej kondygnacji zgromadzono ciężką broń, m.in. armaty, bombardy i moździerze, zaś na wyższych broń strzelecką, zbroje, hełmy, ładownice, prochownice, piki i halabardy oraz szable.

Na parterze budynku – tutaj przed laty gromadzono armaty – znajduje się informacja turystyczna oraz kasa biletowa i szatnia. Na prawo od wejścia drzwi prowadzące do ekspozycji. Najlepiej stąd wjechać windą na czwarte piętro i zwiedzając schodzić w dół.

Uzbrojenie dla małej armii

A co nas czeka na czterech kondygnacjach? Na najwyższym piętrze zgromadzono głównie halabardy, piki, szable; na II piętrze – zbroje (również dla koni); na II piętrze – hełmy i pistolety a na I – działa i muszkiety.

Najbardziej liczna jest kolekcja broni strzeleckiej i akcesoriów – około 13 400 pozycji, w tym 3867 pistoletów i 4259 muszkietów i karabinów, a także akcesoriów: prochownic, ładownic, kabur, bagnetów, wyciorów do luf itp. Większość eksponatów pochodzi z XVI, XVII i XVIII wieku a wyprodukowana została w Augsburgu, Norymberdze, Suhl, Wiener Neustadt, Ferlach oraz warsztatach w Styrii.

Jeśli chodzi o armaty i akcesoria artyleryjskie, to zgromadzono tutaj 704 eksponaty: moździerze, armaty polowe i miejskie, falkonety, kule, mierniki, suwmiarki, środki do czyszczenia, wyciory itp.

Kolekcja białej broni liczy 2414 pozycji: mieczy dwuręcznych, szabli różnego rodzaju, rapierów, pałaszów. Głównymi producentami eksponatów były kowale z Grazu (rękojeści) i z Jugenburga I Weizu (ostrza).

Oprócz tego w salach Arsenału znajduje się 5 395 innej broni obuchowej i drzewcowej: halabard, dzid, pik, „gwiazd porannych” (Morgensternów), glewii. Pozostałe eksponaty służy ochronie żołnierzy, jest ich tutaj 3844: hełmy, kolczugi, zbroje, tarcze, zbroje końskie. Producentami byli głownie płatnerze z Grazu, Norymbergii Augsburga.

Jeśli te liczby przytłaczają, to wyobraźcie sobie tę masę żelastwa zbrojnego ściśniętą na czterech kondygnacjach, drzewce przy drzewcu, kolba przy kolbie, ostrzu przy ostrzu. Wiele muzeów europejskich dużo dałby za choćby po jednej sztuce borni z każdego piętra. A tak Graz może się poszczycić największą tego typu kolekcją na świecie.

Wstęp kosztuje 10,5 euro. Dzieci i młodzież do lat 19 – wstęp darmowy.

https://www.museum-joanneum.at/en/styrian-armoury