Czeki turystyczne rozchodzą się w kilka minut. Nie wszystkie jednak przekładają się na przyjazdy turystów

fot. Jacek Ubrański/Unsplash

Pula czeków turystycznych znika w kilka minut, ale to nie oznacza, że wszystkie dofinansowane wyjazdy dochodzą do skutku. W pierwszych turach programu w niektórych regionach wykorzystano około połowy wygenerowanych kodów. Czy inicjatywa, która miała pobudzić ruch turystyczny we wschodniej Polsce poza sezonem, rzeczywiście spełnia swoje zadanie? Opinie regionalnych organizacji turystycznych i przedsiębiorców pokazują, że potencjał programu jest duży, nie brakuje jednak pytań o jego skalę, zasady i efektywność.

We wrześniu 2026 roku w województwach podlaskim, warmińsko-mazurskim, lubelskim i podkarpackim, wystartował program „Czek Turystyczny”. Inicjatywa realizowana przez Ministerstwo Sportu i Turystyki oraz władze czterech regionów ma wspierać turystykę na obszarach Polski Wschodniej dotkniętą skutkami wojny na Ukrainie. Śledząc przekazy medialne na temat programu, można dojść do wniosku, że dopłaty do noclegów dla turystów odwiedzających te województwa między wrześniem a listopadem cieszą się ogromnym powodzeniem, wszak pula czeków, jakie zainteresowani mogą wygenerować, aby móc skorzystać z dofinansowanego wypoczynku, znika dość szybko. Nieco inny obraz tego zainteresowania wyłania się po analizie stopnia wykorzystania czeków (w pierwszych dwóch turach programu), co nasuwa pytanie o to, czy program faktycznie wspiera turystykę na obszarach, na których jest realizowany. Kwestia jest o tyle zasadna, że są plany, aby w 2027 roku inicjatywą objąć wszystkie województwa w Polsce.

Ogromne zainteresowanie, mniejszy stopień wykorzystania

Dla przypomnienia, czek turystyczny ma postać jednorazowego elektronicznego kodu o wartości 300 zł, który można wykorzystać usługi hotelarskie obejmujące minimum dwa noclegi w obiektach uczestniczących w programie. MSiT przeznaczyło na program sześć milionów złotych, przyznając po półtora miliona złotych każdemu regionowi (środki wykorzystano na dofinansowanie pobytów, działania promujące regiony objęte wsparciem oraz obsługę programu). Inicjatywę skierowało do dwóch kategorii odbiorców: osób powyżej 60. roku życia oraz posiadaczy Karty Dużej Rodziny. Dzięki temu, że finansowy udział w programie miało każde z województw (w sumie przeznaczyły 11,5 mln zł, z czego władze województwa podlaskiego: 6 mln zł, województwa warmińsko-mazurskiego: 2,5 mln zł, podkarpackiego i lubelskiego: po 1,5 mln zł), możliwe było objęcie inicjatywą pozostałych grup dorosłych odbiorców.

Czeki są wydawane przez regiony w trzech turach. Każda z nich trwa 3-4 tygodnie (w zależności od regionu), przy czym w ramach każdej tury jeden dzień jest przeznaczany na generowanie czeków, a pozostałe na ich wykorzystanie. Środki za czeki niewykorzystane w danej turze, wchodzą do puli środków przeznaczonych na program w kolejnej transzy.

Tak było m.in. w przypadku programu „Lubelski Czek Turystyczny”, którego I tura przypadła na okres od 2 do 30 września. Jak informuje Rafał Kamieniecki, prezes Lubelskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, zainteresowanie programem w dotychczasowych turach jest bardzo duże.

„W pierwszej turze przygotowano 7 tys. czeków, a cała pula została wyczerpana w nieco ponad 22 min. W drugiej turze udostępniono 4 692 czeki, które zostały wygenerowane w niespełna 5 min” – zdradza prezes LROT.

Dodaje, że z pierwszej puli wykorzystano 3315 czeków, tj. niecałe 50 proc. wszystkich kodów przypadających na tę transzę, a w drugiej – wykorzystano 2510 czeków (53 proc.).

W województwie podkarpackim, w którym program czeków turystycznych wystartował w połowie września, operator: Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna, planowała wygenerować w trzech turach w sumie przynajmniej 7 800 czeków. Według pierwotnych założeń w pierwszej turze (trwającej od 15 września do 5 października) miało zostać wygenerowanych 85 proc. wszystkich kodów, w drugiej (7 października – 2 listopada) – 10 proc., a w trzeciej (4 – 30 listopada) – 5 proc.

„Od początku też prognozowaliśmy, że liczba czeków dostępnych w kolejnych turach będzie się zwiększać, dzięki ponownemu włączaniu do puli środków, które przepadały na czeki wygenerowane w wcześniejszej turze, ale niewykorzystane w terminie tej tury” – informuje Sabina Mermer, która z ramienia Podkarpackiej ROT odpowiada za realizację programu w regionie.

W pierwszej turze do rozdysponowania było 6630 czeków. Choć wszystkie je wygenerowano, posiadacze wykorzystali 3497 (52 proc. wszystkich przeznaczonych na tę pulę). Druga tura obejmowała 3919, z czego wykorzystano nieco ponad 2 tys. kodów.

W województwie warmińsko-mazurskim natomiast, gdzie program wystartował najpóźniej (I tura trwała od 30 września do 18 października), z 4757 wszystkich dostępnych czeków w I turze, wykorzystano nieco ponad 2 tys., to jest 43 proc.

„Największe wykorzystanie odnotowaliśmy wśród seniorów w wieku 60+. W tej grupie zrealizowano 838 czeków. Wśród posiadaczy Karty Dużej Rodziny było to 670 czeków, natomiast w grupie otwartej 18+ – 533 czeki” – informuje Magdalena Ciach, dyrektor biura Warmińsko-Mazurskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej.

Środki z niewykorzystanych czeków zasiliły pulę w II turze (realizowanej między 20 października a 8 listopada). W rezultacie zamiast planowanych pierwotnie 4425 czeków, WMROT udostępnił 7141 czeków, z których wszystkie zostały wygenerowane.

Najwcześniej, bo 1 września, program wystartował w województwie podlaskim. I tu pierwsze dwie tury, przeprowadzone od 2 do 30 września i od 2 do 31 października, cieszyły się dużym zainteresowaniem. Z pewnością sprzyjał temu realizowany w 2025 roku Podlaski Bon Turystyczny (finansowany wyłącznie przez władze województwa podlaskiego). Jak mówi Katarzyna Sadowska, prezeska zarządu Podlaskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej, sukces pilotażu sprawił, że marka programu stała się rozpoznawalna w całej Polsce. Turyści, którzy rok temu odwiedzili województwo podlaskie, wracają lub polecają Podlaskie swoim znajomym. Z kolei przedsiębiorcy widząc, że program realnie przekłada się na wzrost liczby rezerwacji i zyski, chętniej dołączają do bazy partnerów.

Prezeska Podlaskiej ROT nie zdradza co prawda jakie było wykorzystanie czeków w I i II turze Podlaskiego Czeku Turystycznego, w którym wygenerowano odpowiednio 6667 i 5878 czeków, przyznaje jednak różnice między liczbą pobranych czeków a ich ostateczną realizacją sięgały kilkudziesięciu procent.

Turyści nie czytają regulaminów

Jak wyjaśnia, to naturalne zjawisko w programach powszechnych opartych na darmowej rezerwacji.

„Wynika to z prostych przyczyn. Turyści rezerwują czek pod wpływem impulsu, jednak w ciągu danego miesiąca sytuacja zdrowotna, zawodowa czy pogodowa czasem weryfikuje ich możliwości wyjazdu” – przekonuje prezes Podlaskiej ROT.

Zdaniem Magdaleny Ciach jednym z głównych powodów niewykorzystania czeków jest niedostateczne zapoznanie się uczestników z regulaminem, szczególnie z terminami realizacji oraz zasadami korzystania z dopłaty. Zdarzało się, że turyści generowali czeki, a dopiero później sprawdzali, czy będą mogli wykorzystać je w dogodnym dla siebie terminie lub w wybranym obiekcie noclegowym. Niektórzy zgłaszają się do organizatora z prośbą o zwrot czeku, zmianę terminu jego realizacji albo możliwość wykorzystania go w innym okresie, co nie jest zgodne z regulaminem. Zdarzają się również przypadki podania nieprawidłowych lub niekompletnych danych, które uniemożliwiają realizację czeku.

Do Warmińsko-Mazurskiej ROT docierają też sygnały, że przy obecnych cenach paliwa dopłata w wysokości 300 zł do noclegu nie zawsze stanowi wystarczającą zachętę do wyjazdu. Dla części osób koszty dojazdu mogą znacząco wpływać na ostateczną decyzję o przyjeździe do regionu.

Przedstawicielka Warmińsko-Mazurskiego ROT zwraca uwagę, że na stopień wykorzystania czeków wpływa również oferta turystyczna na miejscu, w tym zaangażowanie samych obiektów noclegowych. Z informacji przekazywanych przez uczestniczące w programie podmioty wynika, że w dniu generowania czeków wzrasta zainteresowanie ich ofertą i liczba składanych rezerwacji. Pokazuje to, że program przyciąga uwagę potencjalnych gości i może skutecznie zachęcać do planowania pobytu w regionie.

„Trzeba jednak podkreślić, że sam czek jest narzędziem wspierającym decyzję o wyjeździe. To również atrakcyjność oferty, jakość usług i aktywność promocyjna konkretnego obiektu decydują o tym, czy turysta ostatecznie zdecyduje się na przyjazd. Widzimy, że niektóre obiekty bardzo aktywnie promują swój udział w programie, informują o możliwości realizacji czeków i zachęcają do rezerwacji, podczas gdy inne pozostają mniej aktywne w tym zakresie. Wśród uwag przekazywanych nam przez turystów pojawia się również kwestia zakresu usług objętych czekiem. Obecnie Warmińsko-Mazurski Czek Turystyczny można wykorzystać na dopłatę do noclegów, natomiast część uczestników chciałaby mieć możliwość przeznaczenia środków również na inne usługi turystyczne, takie jak atrakcje, aktywności czy dodatkowe formy spędzania czasu w regionie” – konkluduje Magdalena Ciach.

Kampanie promocyjne zachęcają do przyjazdu i edukują

Aby zwiększyć świadomość potencjalnych uczestników na temat programu czekowego, a przez to zmniejszyć liczbę niewykorzystanych czeków w poszczególnych turach, regionalne organizacje turystyczne prowadzą szeroko zakrojone kampanie promocyjne. Działania zachęcające do poznania oferty turystycznej regionów, mają wspierać posiadaczy czeków w planowaniu jesiennych pobytów w regionach, jednocześnie przypominać im o warunkach udziału w programie.

„Jednym z prowadzonych przez nas działań jest kampania skierowana do osób, które wygenerowały czeki i które wyraziły zgodę na kontakt. Przypominamy im mailowo o tym w jakich terminach mogą wykorzystać czeki, zachęcamy do dokonywania rezerwacji w obiektach biorących udział w akcji, a także pokazujemy jesienną ofertę turystyczną i atrakcje Podkarpackiego” – zdradza Sabina Mermer.

Czek impulsem do przyjazdu jesienią

Choć program czeków turystycznych wciąż trwa i na podsumowanie jego efektów promocyjnych czy ekonomicznych, przyjdzie czas pod koniec roku, regiony są zadowolone z dotychczasowego przebiegu akcji.

Prezes LROT zauważa, że duże zainteresowanie akcją może przyczynić się do zrealizowania głównych celów akcji: zachęcania turystów do przyjazdów na Lubelszczyznę jesienią i wsparcia lokalnych przedsiębiorców.

„Otrzymujemy pozytywne sygnały od przedstawicieli obiektów noclegowych, którzy doceniają dodatkowe zainteresowanie ich ofertą. Cieszą nas również dobre opinie samych turystów. Widzimy także, że program jest ważną zachętą do podróżowania dla seniorów. Jednocześnie dostrzegamy możliwości jego dalszego doskonalenia, szczególnie w zakresie uproszczenia procesu uzyskiwania czeków i zwiększenia dostępności dla osób mniej swobodnie korzystających z narzędzi cyfrowych” – mówi Rafał Kamieniecki.

Katarzyna Sadowska podkreśla finansowy wymiar programu, zwracając uwagę, że każdy zrealizowany czek generuje dodatkowe środki w regionie. Z obserwacji Podlaskiej ROT wynika, że turysta przyjeżdżający z czekiem wydaje w regionie znacznie więcej, na przykład na restauracje, atrakcje, wyroby lokalne, muzea, niż wynosi wartość samej dopłaty do noclegu.

„Z badania branży wynika, że osoby korzystające z czeku często podróżowały z innymi osobami. W 46 proc. obiektów turystom posiadającym bon towarzyszyła jedna osoba, w 24 proc. – dwie, a w 16 proc. – trzy lub więcej osób. Oznacza to, że jeden czek mógł generować ruch kilku turystów, a nie jednego jak wygenerowany czek” – wymienia Katarzyna Sadowska, prognozując, że ostateczny poziom wykorzystania środków we wszystkich trzech turach będzie bardzo wysoki i w pełni satysfakcjonujący.

Warmińsko-Mazurska ROT również zbiera pozytywne sygnały: od turystów i lokalnych przedsiębiorców. Po zakończeniu kolejnych tur stowarzyszenie będzie zbierać opinie i uwagi od obiektów noclegowych, a także informacje o problemach, z którymi spotykali się ich goście, żeby dowiedzieć się co ułatwiało korzystanie z czeków, co sprawiało trudności i jakie rozwiązania mogłyby zwiększyć liczbę rzeczywiście zrealizowanych dofinansowań.

„Jeżeli program będzie kontynuowany w przyszłości, zebrane doświadczenia posłużą nam do jego dalszego doskonalenia i rozwijania. Zależy nam, aby środki przeznaczone na wsparcie turystyki przekładały się na jak największą liczbę rzeczywistych przyjazdów, korzyści dla lokalnych przedsiębiorców oraz nowe możliwości poznawania Warmii i Mazur” – informuje Magdalena Ciach.

Kroplówka dla branży w niskim sezonie

Czy branża turystyczna działająca na obszarach, gdzie program jest realizowany, podziela optymizm ROT-ów dotyczący programu? Przeważają pozytywne opinie, choć nie brakuje głosów krytycznych. Część przedsiębiorców zwraca uwagę, że czeki stają się dla turystów impulsem do planowania wyjazdów poza szczytem sezonu turystycznego, co dla miejscowości żyjących głównie z turystyki jest dużym wsparciem.

„Z moich rozmów z obiektami biorącymi udział w programie wynika, że są bardzo zadowolone z efektów. Część z gości hoteli i pensjonatów to osoby, które skorzystały z czeków. Z dużym prawdopodobieństwem są wśród nich osoby, które po raz pierwszy odwiedziły region. Plusem jest też to, że program jest ukierunkowany na wsparcie konkretnych grup społecznych, np. seniorów. Z perspektywy Augustowa, które jest uzdrowiskiem, to bardzo dobrze, ponieważ seniorzy są ważną grupą odbiorców naszej oferty. Obecnie turystyka koncentruje się w miesiącach letnich. Turystów jest wtedy na tyle dużo, że brakuje bazy noclegowej do ich obsłużenia. Dla odmiany jesień – zima to okresy martwe. Czeki turystyczne mają szansę zmienić postrzeganie turystów na temat możliwości wypoczynku w mieście poza sezonem” – uważa Marcin Leoszko, prezes Augustowskiej Organizacji Turystycznej.

Sezonowość widoczna jest też na Podkarpaciu, choć sprzyjające warunki pogodowe potrafią sprawić, że turyści przyjeżdżają tu nawet późną jesienią. Dla reprezentującej region Magdaleny Demkowicz, właścicielki Bieszczadzkich Drezyn Rowerowych i Bieszczadzkiej Szkoły Rzemiosła w Uhercach Mineralnych, najważniejszym pozytywnym efektem programu czekowego jest jego wymiar wizerunkowy. Jak mówi, wojna na Ukrainie zniechęca turystów do przyjazdów do wschodnich regionów Polski, nawet tych, którzy przed jej wybuchem przyjeżdżali regularnie. Każda inicjatywa nakierowana na przekonanie turystów do przyjazdu, pokazująca, że województwa przygraniczne są bezpieczne i można w nich spokojnie wypocząć, jest na wagę złota.

„Ludzie, którzy korzystając z czeków przyjeżdżają na Podkarpacie, stają się naszymi ambasadorami, bo na własnej skórze przekonują się, że nie ma się tu czego obawiać. Nam jako branży jest to dziś bardzo potrzebne” – mówi właścicielka Magdalena Demkowicz.

Dodaje, że przebiegu programu czekowego jest zadowolona, ponieważ miejsca świadczące usługi noclegowe w okolicy, które się zgłosiły do programu, odnotowują beneficjentów programu. Widać ich również w lokalnej gastronomii i w atrakcjach, bo turyści podczas pobytu chcą korzystać z oferty dla nich przeznaczonej.

Z rezerwą na program czekowy patrzy natomiast dr Robert Kempa, dyrektor Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Giżycku. Jego zdaniem przy obecnym kształcie tej inicjatywy, realnie skorzysta na niej kilkanaście obiektów noclegowych (głównie 4- i 5-gwiazdkowych) w regionie, które zdołają „przejąć” większość korzystających z czeków turystycznych. W mniejszym stopniu skorzystają obiekty gastronomiczne działające poza hotelami, a w jeszcze mniejszym stopniu atrakcje, spośród których wiele i tak już zakończyło sezon turystyczny.

„W skali mikro czeki będą czymś na kształt kroplówki, która pozwoli obniżyć koszty funkcjonowania w sezonie niskim tym obiektom, które i tak są najlepiej przygotowane do całoroczności. W skali makro, to jest z perspektywy całego regionu, tego rodzaju wsparcie niewiele zmienia, bo środków jest za mało, żeby można było myśleć o realnym wpływie programu na turystykę w województwie. Aby tak się stało, środki przeznaczone na „zachętę” musiałyby być kilkukrotnie większe i objąć większą część sektora turystycznego. W skali województwa 11850 zaplanowanych dopłat wygeneruje przyjazd około 25 tys. osób, co powinno się przełożyć na ok. 50 tys. noclegów – to mniej niż sierpniowy wynik samego Giżycka. Jeśli jednak poziom wykorzystania czeków utrzyma się na poziomie nieprzekraczającym 50 proc. (I tura to 43 proc.), to połowa środków nie zostanie wykorzystana, a region odwiedzi kilkanaście tysięcy turystów – to mniej niż liczba turystów, którzy odwiedzili Giżycko tylko w lipcu br. Bez względu jednak na te okoliczności region powinien budować atrakcyjną ofertę dla turystów na okres jesienno-zimowy, bo bez niej żadne dofinansowanie nie przyniesie oczekiwanych efektów” – zdradza dr Robert Kempa.