Via Sacra – wkład w transgraniczne usieciowienie i rozwój produktu turystycznego

Projekt Via Sacra to unikalna inicjatywa łącząca Polskę, Niemcy i Czechy, mająca na celu rozwój transgranicznej współpracy oraz wspólnego produktu turystycznego opartego na dziedzictwie kulturowym i duchowym regionu. Przedsięwzięcie zostało współfinansowane przez Unię Europejską w ramach programu współpracy Polska – Saksonia, a jego partnerami były zarówno organizacje niemieckie, jak i polskie, w tym Marketing Gesellschaft Oberlausitz Niederschlesien mbH oraz Dolnośląska Organizacja Turystyczna.

Via Sacra połączyła Polskę, Niemcy i Czechy

Patrząc z perspektywy konferencji podsumowującej, projekt można uznać za duży sukces. Jak podkreślono, udało się nie tylko zrealizować strategiczne założenia regionów, ale również nawiązać współpracę z wieloma instytucjami, które aktywnie przyczyniły się do popularyzacji zabytków sakralnych i dziedzictwa kulturowego obszaru tzw. trójstyku granic.

„Chcemy myśleć bez ograniczeń. Niegdyś szlaki rzeczywiście kończyły się na granicy. Dziś możemy je przedłużać i łączyć ze sobą kraje. Via Sacra to nie jest tylko szlak turystyczny, to sieć współpracy między Czechami, Polską i Niemcami. W tych niepewnych, konfliktowych czasach takie połączenia i poczucie wspólnoty są nam szczególnie potrzebne. To dopiero początek, a w projekcie widzimy ogromny potencjał” – powiedział Olaf Franke, dyrektor Marketing Gesellschaft Oberlausitz Niederschlesien mbH.

„Dążymy do tego, aby Via Sacra w przyszłości stała się projektem realizowanym w ramach programu Interreg Central Europe, podobnie jak nasz wcześniejszy projekt Zamki i Pałace. Wspólne działania na obszarze trójstyku granic pozwolą nam w ramach jednego projektu popularyzować efekty i korzyści płynące z ochrony dziedzictwa kulturowego” – dodał Jakub Feiga, dyrektor Dolnośląskiej Organizacji Turystycznej.

fot. Dolnośląska Organizacja Turystyczna

Po oficjalnym otwarciu nadszedł czas wykładów i prelekcji. Dr Peter Knüvener wraz z dr Volkerem Dudeckiem przedstawili genezę projektu oraz opowiedzieli, jak pierwotna koncepcja przekształciła się w praktyczne działanie.

Nazwa Via Sacra w tłumaczeniu oznacza „święta droga” lub „duchowy szlak”.  Pomysł projektu narodził się w 2003 roku w Muzeach Miejskich Żytawy, a inspiracją była prezentacja Wielkiej Zasłony Wielkopostnej z 1999 roku oraz wystawa „Welt – Macht – Geist. Świat – Władza – Duch”, poświęcona Habsburgom i Górnym Łużycom. Te inicjatywy stały się początkiem kontaktów i współpracy między zabytkami i instytucjami kultury po obu stronach Nysy Łużyckiej.

Pierwsze wspólne działania koncentrowały się na promocji unikatowych miejsc – od płócien wielkopostnych w Żytawie, przez klasztory i katedry, po historyczne kościoły w polskim i czeskim odcinku trasy. Tak powstała koncepcja międzynarodowego szlaku pielgrzymkowego i turystycznego, biegnącego wzdłuż dawnych dróg handlowych i pielgrzymkowych, takich jak historyczna Via Regia.

W latach 2019-2021 zrealizowano pierwszy duży etap projektu. Celem było nie tylko zachowanie dziedzictwa sakralnego i wzrost atrakcyjności turystycznej regionu, ale także opracowanie nowego produktu turystycznego oraz wzmocnienie działań promocyjnych. W tym okresie powstały przewodniki i materiały informacyjne, a poszczególne stacje Via Sacra zaczęto łączyć w spójną sieć.

Ostatni etap projektu, realizowany w latach 2024-2026 koncentrował się na transgranicznym rozwijaniu szlaku. Priorytetem było wytyczenie i oznakowanie pieszych i rowerowych tras po polskiej stronie, które łączą się z już istniejącymi odcinkami w Niemczech i Czechach.

Jednocześnie podkreślono, że po zakończeniu projektu współpraca nie ustaje. Kolejnym krokiem w rozwoju Via Sacra ma być szkolenie wyspecjalizowanych przewodników, którzy będą oprowadzać turystów po szlaku i przybliżać jego historię.

fot. Dolnośląska Organizacja Turystyczna

W kolejnym wystąpieniu Wiesław Jurewicz, autor polskich tras, przedstawił proces ich wytyczania. Szlaki zaprojektowano w wersji pieszej, rowerowej oraz dla rowerów górskich, co pozwala uczestnikom dostosować trasę do wieku, kondycji i zainteresowań. Dodatkową zaletą jest możliwość podzielenia całej wędrówki na krótsze etapy -szlaki przebiegają przez miasta z dostępem do stacji kolejowych, co ułatwia logistykę i daje dużą swobodę planowania podróży.

Nieocenioną rolę przy tworzeniu polskich tras odegrali eksperci, którzy sami pokonali szlaki, testując je w praktyce. Wśród nich znalazła się Dorota Juranek (Mamba on Bike), która przejechała trasę rowerową oraz Albin Marciniak, który pokonał szlak dedykowany pieszej wędrówce. Obydwoje podkreślili, że wyjątkowość tras Via Sacra nie tkwi wyłącznie w zabytkach, ale przede wszystkim w samej drodze – w mijanych krajobrazach, rytmie wędrówki i chwilach spokoju, które pozwalają w pełni zanurzyć się w doświadczeniu podróży.

Via Sacra – podróż w głąb siebie

Via Sacra to wyjątkowy produkt turystyczny łączący historię, przyrodę i duchowość. Szlak obejmuje 20 zabytków sakralnych Dolnego Śląska, Górnych Łużyc oraz północnych Czech. Wiele z tych miejsc przez lata pozostawało zapomnianych, a projekt przywrócił im znaczenie, przypominając o ich wartości zarówno turystom, jak i mieszkańcom regionu. To trasa dostępna dla wszystkich, która przyciąga zarówno osoby poszukujące duchowych doświadczeń, jak i miłośników historii, sztuki i podróży w głąb kultury pogranicza.

Szlak rozciąga się na ponad 550 km, biegnąc wzdłuż dawnych szlaków handlowych i pielgrzymkowych. Droga pozwala odkrywać autentyczność regionu i odwiedzać malownicze kościoły, klasztory, małe kapliczki i inne miejsca kultu religijnego. Po stronie niemieckiej warto zobaczyć m.in. kościół św. Piotra ze skarbcem w Budziszynie i drogę krzyżową w Görlitz, którą tworzą kaplice i stacje rozmieszczone w historycznej części miasta.

Z kolei w Czechach Via Sacra obejmuje cztery obiekty sakralne. Wśród nich uwagę przyciąga Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Hejnicach, wzniesiony przy źródle, które według lokalnych opowieści uzdrowiło kilka osób. Innym przystankiem jest Bazylika Mniejsza św. Wawrzyńca i św. Zdzisławy w Jablonné v Podještědí, uznawana za jedno z najważniejszych barokowych dzieł architektury w środkowej Europie.

fot. Dolnośląska Organizacja Turystyczna

Co mijamy na polskiej trasie Via Sacra?

Polska część szlaku Via Sacra obejmuje trzy główne trasy, które prowadzą przez najcenniejsze zabytki sakralne Dolnego Śląska, malownicze krajobrazy i historyczne miejscowości. Filary szlaku to m.in. Opactwo Pocysterskie w Krzeszowie, Kościół Wang w Karpaczu Górnym oraz Kościół Łaski w Jeleniej Górze.

Podróżując Via Sacra, można wybierać spośród różnorodnych form zakwaterowania – hoteli, zajazdów, mieszkań wakacyjnych, schronisk młodzieżowych czy kempingów. W kilku miejscach wsparcie duchowe oferują również organizacje kościelne, zapewniając uczestnikom m.in. nabożeństwa, śpiew, grupy dyskusyjne, medytacje czy wykłady.

Opactwo Pocysterskie w Krzeszowie

Jednym z najważniejszych punktów polskiego odcinka Via Sacra jest Opactwo Pocysterskie w Krzeszowie, nazywane często europejską perłą baroku. To sanktuarium maryjne o tradycji, która od wieków przyciąga pielgrzymów i podróżników.

Centralnym punktem kompleksu jest bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, monumentalna świątynia z XVIII wieku, ozdobiona wspaniałymi freskami Michaela Willmanna. Jej wnętrze zachwyca bogactwem barokowej sztuki – złoceniami, rzeźbionymi detalami i symbolicznymi motywami, które można odkrywać godzinami.

Kościół Wang w Karpaczu

Prawdziwą perełką szlaku jest Kościół Wang w Karpaczu. Ta drewniana świątynia łączy historię północnej Europy z polskimi Sudetami – powstała w Norwegii ponad 800 lat temu, a w XIX wieku została przetransportowana do Polski.

Zbudowana z sosny norweskiej bez użycia gwoździ, wyróżnia się smoczymi zdobieniami i misternie rzeźbionymi portalami, które przenoszą w świat skandynawskich legend i średniowiecznych tradycji. Dziś Kościół Wang pozostaje symbolem Karkonoszy i jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Sudetów, osadzonym w malowniczym, górskim krajobrazie.

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Jeleniej Górze

Na trasie Via Sacra w Jeleniej Górze znajduje się także Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Świątynię wzniesiono w latach 1709-1718 jako tzw. kościół łaski – jeden z nielicznych protestanckich kościołów, których budowę na Śląsku zlecił cesarz Leopold I.

Wnętrze kościoła zachwyca harmonijną przestrzenią, wzorowaną na kościele św. Katarzyny w Sztokholmie. Podczas zwiedzania warto zwrócić uwagę na eleganckie empory, bogato zdobione ołtarze oraz imponujący prospekt organowy. Świątynia pełni nadal ważną rolę w życiu miasta – odbywają się tu liczne koncerty, spotkania i uroczystości.

Trasy rowerowe i piesze

Szlak rowerowy liczy 176 km i prowadzi w całości po drogach asfaltowych o niewielkim natężeniu ruchu. Trasa zaczyna się w Zgorzelcu, a kończy w Chełmsku Śląskim, gdzie łączy się z odcinkiem czeskim. Większość odcinków jest łagodna, a nachylenia powyżej 6 proc. występują tylko w kilku miejscach, m.in. przy Kościele Wang i Przełęczy Karkonoskiej. Malownicze krajobrazy i panoramy wynagradzają jednak podjęty wysiłek.

Trasa dla rowerów górskich (MTB) ma 197 km i prowadzi od Kamiennej Góry do Zgorzelca. To prawdziwa gratka dla miłośników górskiej jazdy – w sumie do pokonania są przewyższenia +4032 m i -3776 m. Większość szlaku wiedzie trasami off-road i wąskimi, jednośladowymi ścieżkami, ale przeplata się też z odcinkami utwardzonymi, które pozwalają złapać oddech i nacieszyć oczy panoramą Dolnego Śląska.

Trasa piesza liczy 166 km i jest dostosowana zarówno do samotnych wędrowców, jak i rodzin. Składa się leśnych ścieżek i dróg asfaltowych, startując w Zgorzelcu, a kończąc na rynku w Kamiennej Górze. Po drodze pielgrzymi odkrywają zabytki i malownicze panoramy oraz mogą zanurzyć się w duchowej refleksji.

Zainteresowani trasami mogą je znaleźć w aplikacji Dolny Śląsk Rowerem, która gromadzi łącznie ponad 2,5 tysiąca tras rowerowych. Wśród nich znajduje się specjalna zakładka poświęcona Via Sacra, ułatwiająca planowanie wypraw po szlaku.

Projekt współfinansowany jest przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu współpracy Interreg Polska – Saksonia 2021-2027.