Branża turystyczna w dobie COVID-19 z perspektywy prawa podatkowego

Obecnie polscy przedsiębiorcy znajdują się w nadzwyczajnej sytuacji, która wymaga bezprecedensowych rozwiązań na poziomie prawno-podatkowym. Wyjątkowe środki powinny zostać natychmiastowo zaaplikowane w szczególności względem podmiotów z branży turystycznej borykających się z masową anulacją organizowanych wydarzeń oraz brakiem perspektywy na możliwość zarobkowania.

Niestety, wirus z Whuan zainfekował nie tylko dziesiątki tysięcy ludzkich istnień, ale również światową gospodarkę. Rozszerzająca się pandemia COVID-19 w znacznym stopniu utrudnia przedsiębiorcom prowadzenie działalności gospodarczej popychając świat w wyciągnięte ramiona recesji.

Rozliczne przedsiębiorstwa borykają się z trudnościami finansowymi oraz z nieprzygotowanym na czasy pandemii systemem podatkowym.
Z punktu widzenia ustawy o podatku od towarów i usług (dalej jako ustawa o VAT) oraz ordynacji podatkowej (dalej jako o.p.) podatnikom przysługują co najmniej dwa mechanizmy pozwalające na przetrwanie tej niewątpliwie trudnej sytuacji. Jednak warto nadmienić, że z uwagi na okoliczności mechanizmy te muszą zostać potraktowane przez organy podatkowe we właściwej proporcji względem obecnego stanu rzeczy.
Pierwszym z nich jest instytucja zawarta w art. 67a o.p.

Możliwa pomoc wobec COVID-19

Organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b o.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

• odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
• odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
• umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Przy czym jak wskazuje przywołany przepis umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.

Niejasna sytuacja z VAT od zaliczek

Z perspektywy analizowanego przepisu warto odnotować, że kluczowe znaczenie ma wykazanie ważnego interesu podatnika. W orzecznictwie przyjmuje się, że ważny interes podatnika należy rozumieć m.in. jako sytuację spowodowaną nadzwyczajnymi, losowymi przypadkami uniemożliwiającą dokonanie płatności. Pojęcie to z uwagi na szeroki zakres pojęciowy może być interpretowane przez organy podatkowe w rozmaity sposób na tle konkretnego stanu faktycznego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 1217/19).

Warto odnotować, że sytuację podmiotów z branży turystycznej dodatkowo destabilizuje niejasna od lat sytuacja wokół konieczności naliczania podatku od towarów i usług od zaliczek otrzymywanych w ramach procedury VAT-marża. Należy pamiętać, że w większości przypadków wysokość marży jest nieznana aż do zakończenia imprezy. Nie zawsze więc możliwe jest oszacowanie właściwej wysokości marży. Przez co przedsiębiorcy niejako narażają się na zamrożenie pewnych kwot, które w dobie kryzysu mogą mieć niebagatelne znaczenie dla dalszego ich funkcjonowania. W orzecznictwie sądów proponuje się kalkulację marży prognozowanej, jednak rozwiązanie to, względem branży turystycznej, nie zostało jak do tej pory jednoznacznie uwzględnione w obowiązujących przepisach.

Kapitał uwięziony w podatkach

Drugi mechanizm możemy znaleźć w art. 87 ustawy o VAT. W myśl przywołanego przepisu, gdy kwota podatku naliczonego jest w okresie rozliczeniowym wyższa od kwoty podatku należnego, podatnik ma prawo do obniżenia o tę różnicę kwoty podatku należnego za następne okresy lub do zwrotu różnicy na rachunek bankowy.

W obecnej sytuacji instytucja ta jest o tyle istotna, że podmioty z branży turystycznej borykają się z odwoływanymi na masową skalę wydarzeniami turystycznymi, a uwolniony z podatku kapitał może być swoistą szczepionką dla podmiotów z branży turystycznej przeciw upadłości. Klienci bowiem wypowiadają umowy żądając zwrotu wpłaconych zaliczek. Prawo to przysługuje im w oparciu o art. 47 ust.4 ustawy z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Natomiast organizator turystyki zobowiązany jest do dokonania zwrotu poniesionych opłat i wpłat w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej (art. 47 ust. 6 ustawy przywołanej powyżej).

Konieczne ulgi i umorzenie odsetek

Spółki niejednokrotnie nie dysponują kapitałem niezbędnym do dokonania zwrotu poszczególnych kwot na rzecz klientów. Koszty organizacji oraz kwota podatku przekazana na rzecz organów w wysokości planowanej marży stawia podmioty z branży turystycznej niejako pod ścianą. Rozwiązaniem takiego stanu rzeczy może być zwrot podatku w trybie przyśpieszonym tj. takim który niejako uprzedzi 14 dniowy termin na zwrot kwot zaliczek na rzecz klientów. Uwolniony w ten sposób kapitał pozwoli podmiotom z branży turystycznej na dalsze funkcjonowanie na rynku ratując w pewnym sensie przed bankructwem. Jednak, aby podjęte działania stanowiły realną pomoc koniecznej jest wprowadzenie systemu pomocowego wyczulonego na podmioty znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji.

Podsumowując wydaje się więc, że z uwagi na panującą pandemię rozsądnym byłoby wprowadzenie legislacji, która zwolni podatników z branży turystycznej od rozliczania VAT od zaliczek w okresie kryzysowym. Innym rozwiązaniem byłoby systemowe uwzględnianie wniosków przedsiębiorców z branży turystycznej o ulgę w postaci odroczenia powstania obowiązku podatkowego VAT, umorzenie odsetek z uwagi na tę szczególną sytuację oraz przyśpieszony tryb zwrotu podatku od towarów i usług. Podstawę tego działania znajdujemy w przywołanych wyżej regulacjach ustawy o VAT oraz ordynacji. Konieczne jest jednak zdecydowane i sprawne działanie ze strony Ministerstwa Finansów i rządu.

Artykuł powstał zgodnie ze stanem prawnym na dzień 16 marca 2020 roku.