Turystyka pod presją: konflikt na Bliskim Wschodzie wpływa na popyt i koszty wyjazdów

Konflikt na Bliskim Wschodzie mocno zaburzył dynamikę rynku turystycznego. Wzrost ostrożności klientów i przesunięcie popytu w stronę Europy oraz wyjazdów krajowych zmusiły touroperatorów do błyskawicznej reorganizacji modeli sprzedaży, przy jednoczesnej presji rosnących kosztów operacyjnych.

Eskalacja napięć na Bliskim Wschodzie okazała się prawdziwym sprawdzianem dla touroperatorów, którzy w krótkim czasie musieli zorganizować masowe powroty turystów, często korzystając z niestandardowych rozwiązań logistycznych. Skala operacji była znacząca. Przypomnijmy, że Exim Tours sprowadził do Polski 1250 osób, Itaka ponad 700 turystów z Dubaju, a Rainbow około 1200 klientów z różnych krajów regionu objętego konfliktem. Branża podkreśla, że działania przebiegły sprawnie, co w praktyce pokazało znaczenie zorganizowanej turystyki w sytuacjach kryzysowych.

„Proces sprowadzenia klientów do kraju przebiegł bardzo sprawnie, biorąc pod uwagę działanie w warunkach konfliktu zbrojnego. Ponad 700 osób z Dubaju przewieźliśmy autokarami do Maskatu w Omanie, a stamtąd samolotami do Polski. Korzystanie z usług touroperatora ma więc swoje zalety, ponieważ klienci indywidualni znaleźli się w dużo trudniejszej sytuacji, a wielu z nich wciąż czeka na powrót” – skomentował Piotr Henicz, wiceprezes Itaka Holdings.

„Od pierwszych dni sytuacji kryzysowej pracowaliśmy nad dodatkowymi połączeniami lotniczymi i wykorzystaniem wszystkich dostępnych możliwości transportu. Dzięki ogromnemu zaangażowaniu naszych pracowników udało się bezpiecznie sprowadzić wszystkich klientów” – dodaje Marcin Małysz, prezes Exim Tours.

Klient coraz bardziej ostrożny

Zmiana sytuacji geopolitycznej wyraźnie wpłynęła na decyzje zakupowe klientów. Coraz częściej sprawdzają oni komunikaty Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz rekomendacje touroperatorów. Bezpieczeństwo stało się kluczowym kryterium wyboru, a cena nie jest już głównym motywem decyzji. Wzrasta znaczenie elastycznych ofert i możliwości przesunięcia wyjazdów na inne terminy.

„Widzimy przede wszystkim większą ostrożność przy wyborze kierunków oraz wzrost liczby zapytań dotyczących bezpieczeństwa. Część klientów decyduje się na zmianę wcześniej wybranych destynacji, szczególnie tych postrzeganych jako mniej stabilne” – tłumaczy Barbara Barbadyn, franczyzna TravelPlanet Grochowska, Warszawa.

W porównaniu z ubiegłym rokiem decyzje zakupowe podejmowane są później. Klienci częściej wstrzymują się z rezerwacją, obserwując rozwój sytuacji. Sprzedaż sezonu letniego trwa, jednak proces rezerwacyjny jest bardziej równomiernie rozłożony w czasie. Część turystów planuje wyjazdy w późniejszych terminach, zakładając możliwość stabilizacji sytuacji. Widoczny jest także wzrost znaczenia jakości obsługi – zarówno na etapie sprzedaży, jak i po jej zakończeniu. W warunkach niepewności rośnie rola komunikacji i wsparcia ze strony organizatora.

„Sprzedaż ofert na lato trwa, ale przebiega w sposób bardziej rozłożony w czasie. Widzimy duże zainteresowanie sezonem wakacyjnym, przy jednoczesnej większej elastyczności i ostrożności w podejmowaniu decyzji. Część klientów liczy na promocje, jednak obecnie nie cena, a poczucie bezpieczeństwa pozostaje czynnikiem decydującym” – dodaje Barbara Barbadyn.

Popyt przesuwa się do Europy

Najbardziej widoczną zmianą jest przesunięcie popytu w stronę krajów południowej Europy, przede wszystkim Hiszpanii, Włoch i Grecji, a także wzrost zainteresowania Maltą i Portugalią. Równocześnie rośnie popularność kierunków pozaeuropejskich, takich jak Maroko. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się też wyjazdy z dojazdem własnym do Chorwacji, Bułgarii, Czech czy Węgier, wybierane przez klientów, którzy w obecnych warunkach wolą ograniczyć podróże lotnicze.

„Na rynku widać kilka wyraźnych trendów. Rośnie zainteresowanie Europą – przede wszystkim Włochami, Hiszpanią i Maltą. Coraz większą popularność zyskują także kierunki pozaeuropejskie, takie jak Maroko. Drugim trendem są wyjazdy z dojazdem własnym, m.in. do Chorwacji, Bułgarii, Czech i Węgier. Trzeci trend to turystyka krajowa – Polacy coraz częściej zostają w kraju, co przekłada się na wzrost sprzedaży w okresie letnim. Jednocześnie tegoroczna majówka wypada na ten moment o około 50 proc. słabiej niż w ubiegłym roku” – informuje Maciej Nykiel, prezes biura Nekera.

„Jeśli chodzi o popularność kierunków, wyraźnie widać przesunięcie zainteresowania w stronę Europy, przede wszystkim Hiszpanii, Włoch, Grecji, Malty i Portugalii. Wzrost notuje także Bułgaria, a wschodzące gwiazdy to Gruzja i Rumunia. Dużą popularnością cieszy się również Maroko, które świetnie wstrzeliło się w kampanię promocyjną. Wzrasta też sprzedaż wyjazdów krajowych” – mówi Barbara Barbadyn.

Zmiany popytu szczególnie odczuwają kierunki czarterowe, które tradycyjnie cieszyły się największą popularnością wśród Polaków. Turcja i Egipt, odpowiadające łącznie za około połowę krajowej sprzedaży, notują gwałtowne spadki. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku Cypru i Tunezji, a także niektórych egzotycznych kierunków takich jak Malediwy czy Sri Lanka, prawdopodobnie przyciągną uwagę klientów dopiero po wakacjach.

System nie nadąża?

Obecna sytuacja na rynku turystycznym ujawnia ograniczenia obowiązujących mechanizmów systemowych. W przypadku krajów objętych najwyższym poziomem ostrzeżeń Ministerstwa Spraw Zagranicznych touroperatorzy nie mogą realizować wyjazdów, nawet jeśli infrastruktura turystyczna działa normalnie, a połączenia lotnicze są dostępne. Przykładem są Malediwy, które jeszcze kilka dni temu były objęte ostrzeżeniem trzeciego stopnia, zanim MSZ obniżyło je do poziomu drugiego. W praktyce oznaczało to, że organizatorzy musieli odwołać wyjazdy i zwracać klientom pełną kwotę, mimo że nie mogli odzyskać środków od partnerów, takich jak linie lotnicze czy hotele.

Zakres wsparcia Turystycznego Funduszu Pomocowego nie rozwiązuje tych problemów. Fundusz nie refunduje kosztów odwołanych lotów do krajów objętych najwyższym poziomem ostrzeżeń MSZ ani dodatkowych transportów lądowych, które były niezbędne do sprowadzenia turystów do kraju. Jedyną formą pomocy są niskoprocentowe pożyczki, które trzeba zwrócić. W praktyce oznacza to, że touroperatorzy muszą pokrywać te wydatki z własnych środków, narażając się na poważne straty finansowe.

Równocześnie rosną koszty operacyjne. Ceny paliwa lotniczego w ostatnim miesiącu wzrosły o 100 proc., co przekłada się na koszty wyjazdów. W popularnych kierunkach europejskich, takich jak Grecja, Bułgaria czy Hiszpania, ceny wyjazdów już wzrosły o 20-30 proc. Prognozy dla rynku w najbliższych miesiącach pozostają więc ostrożne.